theevenmore.com

WROGOŚĆ wobec ROZUMU i NAUKI

Tertulian w przeciwieństwie do poprzedników nie dążył do pogodzenia poznania rozumowego i objawienia. Znany jest z kolei jako zdeklarowany wróg rozumu i nauki.
Starał się wykazać, że wiedza rozumowa jest: po pierwsze bezużyteczna (bo prawda i tak jest znana z objawienia i Pisma świetego); po drugie niemożliwa (bo prawda wykracza poza rozum); po trzecie szkodliwa (bo prowadzi do błędu, a co za tym idzie zguby moralnej)
Zdaniem Tertuliana Boga szukać się powinno w prostocie serca nie zaś racjonalnymi metodami Platońskimi. Po Chrystusie bowiem nie potrzebna jest już ciekawość, zaś po tym co dane w Ewangielii - jakiekolwiek szukanie jest zbędne. Nie da się poznać prawdy bez Boga zaś Boga bez Chrystusa. Podczas gdy Platon - największy pogański filozof za pomocą rozumu nie jest w stanie Boga odnaleźć bez problemu odnajduje go każdy chrześcijański rzemieślnik nie kierujący się niepotrzebnie rozumowymi rozważaniami.
Tertulian krytykując naukę twierdził, że jej zamierzenie aby rozumem poznać prawdę jest niewykonalne gdyż prawda jest inna niż przedstawia ją sobie rozum. Twierdził, że to co dla rozumu jest niemożliwym absurdem to właśnie jest prawdziwe. Jako przykład podawał zmartwychwstanie Chrystusa jako fakt ponieważ niemożliwy do pojęcia to właśnie pewny. Nie potrzebny jest więc do poznania wysiłek rozumu lecz tylko objawienie, do którego przygotowujemy się sercem, nie zaś rozumem.

UJEMNY POGLĄD NA NATURĘ LUDZKĄ

Potępiając naukę potępiał też Tertulian i umysł, który ją stworzył. Twierdził, że natura ludzka jest zła, że człowiek nie potrafi ani czynić dobra ani poznawać prawdy. Przypisać mu można jedynie niższe zdolności związane z cielesnością i zmysłami. Tertulian poniżał naturę ludzką po to tylko, aby zrobić miejsce dla objawienia i nadprzyrodzonej łaski. Jego zdaniem cała dobroć i mądrość w człowieku nie pochodzi z jego własnej natury lecz jest boskim darem. W człowieku nie ma nic poza ciałem, a wszystko co cielesne jest złe. Człowiek jest dokładnym przeciwieństwem wszechmocnego i pełnego łaski Boga.

MATERIALIZM

Psychologia Tertuliana była materialistyczna zaś teoria poznania sensualistyczna. W człowieku nie ma więc nic poza materią i zmysłami. Idąc za stoikami przedstawiał argumenty za cielesnością duszy. Twierdził, że dusza nie mogłaby działać na ciało gdyby nie była cielesna. Za cielesny zaś uważał wszelki byt, a co za tym idzie również i Boga. Skoro bowiem Bóg jest duchem, a każdy duch jest cielesny, cielesny musi być i sam Bóg.

————————————————————
Ostatecznie koncepcje Tertuliana nie zostały uznane przez kościół. Niektóre z jego pomysłów zostały jednak włączone do kościelnych nauk. Jego skrajny materializm jednak nie miał prawa przyjąć się w religii chrześcijańskiej.

TERTULIAN
(160 - 220 r.)
Tertulian urodził się w 160 roku w Afryce, w Kartaginie z pogańskich czarnoskórych rodziców. W swoim mieście nosił miano słynnego prawnika. Przed 197 rokiem przeszedł na wiarę chrześcijańską. Jednak po dwudziestu latach oderwał się od Kościoła przyłączając się do sekty montanistów (ascetycznego i mistycznego ruchu). Orientacja jego filozofii była nie tyle metafizyczna, jak u innych Ojców Kościoła, co prawnicza (miało to związek z rzymską kulturą i jego pierwotnym zawodem). Nawiązując do stoików był zdecydowanym skrajnym przeciwnikiem Platońskiego idealizmu. Tertulian zmarł w 220 roku pozostawiając po sobie pisma, które są natury zarówno ascetyczno-etycznej jak i apologetyczno-dogmatycznej.

HETERONOMICZNA ETYKA

1. Teodycea

Świat choć znikomy wobec stwórcy to jako jego dzieło jest dobry. Dobra jest w nim nawet sama materia. Świat jest pełen cudu. Z jednej strony jest dobry z drugiej jednak istnienie w nim zła jest niewątpliwe. Wymagało to ostatecznego wyjaśnienia, które zawarł Augustyn w swojej TEODYCEI czyli obronie doskonałości stworzenia.
Teodycea jego miała trzy tezy:
- po pierwsze: zło nie należy do przyrody lecz jest dziełem wolnych stworzeń, w tym człowieka. Bóg stworzył bowiem dobrą przyrodę ale zatruła ją zła wola.
- po drugie: zło nie jest realne, jest tylko brakiem dobra. Nie ma więc absolutnego zła i absolutnego dobra. Wolne istoty czynią źle gdy nie czynią dobrze czyli wtedy gdy odwracają się od Boga.
- po trzecie: zło nie psuje harmonii świata i jest dla niej niezbędne. Bóg bowiem wolał stworzyć większe dobro ze złem niż mniejsze bez zła. Wystarczyło to do obrony doskonałości stworzenia.

2. Boża Łaska

Zdaniem Augustyna zło pochodzi od człowieka, dobro zaś od Boga. Zło jest więc rzeczą przyrody, a dobro rzeczą łaski, a co za tym idzie dobrzy są jedynie ci, którzy dostąpili łaski. Nie można być więc dobrym z siebie lecz jedynie dzięki Bogu. Na łaskę zaś nie można sobie zasłużyć. Jest ona dana zupełnie darmo. Nie jest więc człowiek odpowiedzialny za dobro ale jedynie za zło, które czyni.
Ludzie dzielą się wiec na tych, którzy dostąpili łaski i na tych, którzy jej nie dostąpili. Choć tak naprawdę ani jedni ani drudzy na nią nie zasłużyli. Dobrzy ludzie będą zbawieni źli zaś potępieni i ukarani. Jedna część ludzkości stanowi “państwo Boże” drugie zaś “państwo ziemskie”.
Zmaganie obu państw stanowią dzieje świata, które Augustyn dzielił na sześć okresów. Szósty okres rozpoczyna się przyjściem na świat Chrystusa i zarazem kończy dzieje ziemskie. Za tę koncepcję dziejów Augustyn został nazwany pierwszym historiozofem. Połączył dwa krańce religijnie pojętej filozofii czyli naukę o wszechmocnym Bogu i naukę o wolnym człowieku.

TEOCENTRYCZNA METAFIZYKA

Augustyn czyniąc Boga ośrodkiem myśli filozoficznej zaznaczył przede wszystkim: a)przewagę Boga nad światem, b)przewagę duszy nad ciałem oraz c)przewagę uczucia i woli nad rozumem.

Przewaga Boga nad Światem - Najwyższym, niezależnym i samoistnym bytem jest Bóg. Jest nie tylko sam bytem, ale również przyczyną wszelkiego bytu. Nie tylko stworzył świat, ale też wciąż zachowuje go tworząc go jak gdyby na nowo. Bóg jest najważniejszym przedmiotem poznania, poznanie bowiem zjawisk przemijających jest niczym w porównaniu z poznaniem absolutnego i wiecznego bytu. Bez boskiego oświecenia człowiek sam nie znalazłby prawdy. Bóg sam jest najwyższym dobrem i jednocześnie przyczyną wszelkiego dobra w świecie. W naturze człowieka leży więc zespolenie z Bogiem i to jedynie może dać mu szczęście. Całe zło zaś polega na odsunięciu się człowieka od Boga.

Przewaga Duszy nad Ciałem - Zdaniem Augustyna dusza jest substancją samoistną nie będąc ani to własnością danego ciała ani żadnym jego rodzajem. Nie posiada w sobie materii, a tylko takie funkcje jak myśl, pamięć i wola. Dusza jest doskonalsza od ciała, bowiem bliższa Bogu. Jest więc niezniszczalna i nieśmiertelna ponieważ poznając prawdy wieczne również w wieczności ma swój udział. O ile o ciele niewiele wiemy to duszę znamy o wiele lepiej. To dusza, a nie ciało, które jest w tym wypadku nawet przeszkodą, poznaje Boga. To o duszę więc należy dbać bardziej niż o ciało. Wzbudzająca pragnienie dóbr cielesnych rozkosz zmysłowa jest godna potępienia.

Przewaga Irracjonalnych Sił nad Rozumem - Naturę ludzką stanowi nie rozum lecz czynna wola, która jest zasadniczą postacią życia duchowego. Rozum nie ma tu zbytniej wartości gdyż natura człowieka przejawia się nie w tym, co on wie, ale w tym czego dany człowiek chce. Było to zdecydowane zerwanie ze starożytnym intelektualizmem, który u Augustyna został zastąpiony woluntaryzmem. Przerastającą przyrodzone władze poznawcze człowieka prawdę o Bogu poznać może nie rozum lecz wiara, która to z kolei jest rzeczą woli, a nawet uczucia, czyli sera. Nikt nie kładł takiego nacisku jak Augustyn na udział wiary w poznanie. Ponad to zrywając ze starożytnym intelektualizmem twierdził, że nie wystarczy znać dobra aby je czynić. Jego zdaniem dobro trzeba kochać bowiem to z miłości płyną dobre czyny. Kładł tutaj nacisk głównie na miłość najwyższego dobra czyli Boga.

Nadprzyrodzone czynniki w przyrodzonym świecie

Twierdził Augustyn, że w całej przyrodzie nic nie może się dziać bez udziału nadprzyrodzonych sił. Bez boga nie można ani działać, ani poznawać, ani istnieć. Bóg jest więc za równo przedmiotem metafizyki - jako jedyny byt i prawda, przedmiotem teorii poznania jako jedyne dobro i piękno ale i również najważniejszym przedmiotem etyki oraz jako wszechmocna i pełna miłości osoba przedmiotem religii. Widać wyraźnie, że poza nieskończonością, podstawową cechą Boga staje się to, że jest on godną miłości osobą. Był to Augustyński personalizm.